Vrouw wordt ’s ochtends wakker en rekt zich uit, met haar insulinepomp en glucosesensor zichtbaar op haar arm.

Waarom stijgt mijn bloedglucose zodra ik wakker word?

Je wordt wakker, kijkt naar je sensorwaarden en je ziet een hele kleine stijging. Maar nog voordat je hebt ontbeten, een kop koffie hebt gedronken of überhaupt iets hebt gedaan, zie je je glucose opeens langzaam, of soms zelfs razendsnel, oplopen. Herkenbaar?

Het gebeurt bij mij regelmatig. En zeker nu ik de laatste tijd wat vaker na het wakker worden op een nuchtere maag ga hardlopen, zie ik het effect nog sterker. Ik had nog niets gegeten en verwachtte eigenlijk dat mijn bloedglucose mooi stabiel zou blijven. Misschien zou hij door de inspanning zelfs wat dalen. Om die daling te voorkomen had ik mijn insulinepomp ingesteld op de activiteitsmodus, waarbij mijn streefglucose wordt verhoogd naar 8,3 mmol/L. Maar in plaats van een daling zag ik mijn glucose juist flink stijgen en tijdens mijn hele rondje hardlopen bleef hij hoog.

Vanwaar deze stijging?

Ik kan me nog goed herinneren dat ik voor het eerst te maken kreeg met zo’n plotselinge stijging van mijn bloedglucose in de ochtend. Misschien was er iets niet goed met mijn basaalinstelling? Pas toen ik me er verder in verdiepte, ontdekte ik dat deze stijging in de ochtend heel normaal is. Sterker nog: veel mensen met diabetes hebben ermee te maken. Maar waar die stijging precies vandaan komt, kan verschillen.

Dawn phenomenon vs. feet-on-the-floor effect

Als je het hebt over een stijgende bloedglucose in de ochtend, kom je al snel twee termen tegen: het zogenaamde dawn phenomenon en het feet-on-the-floor effect. Ze lijken op elkaar, maar het moment waarop de stijging begint, is verschillend.

Het dawn phenomenon is een bekend en goed onderzocht verschijnsel. Het feet-on-the-floor effect is vooral een term die binnen de diabetescommunity wordt gebruikt voor een stijging die specifiek begint bij het wakker worden of opstaan.

Wat is het dawn phenomenon?

Bij het dawn phenomenon begint je bloedglucose al in de vroege ochtenduren te stijgen, dus terwijl je nog slaapt. Je lichaam maakt in de uren richting het wakker worden meer hormonen aan, waaronder cortisol en groeihormoon. Deze hormonen stimuleren je lever om glucose af te geven, zodat je lichaam zich kan voorbereiden op de komende dag.

Bij iemand zonder diabetes reageert de alvleesklier hierop door voldoende insuline af te geven om de stijging van de bloedglucose te beperken. Bij diabetes type 1 moeten we die insuline natuurlijk zelf toedienen. Als er op dat moment onvoldoende insuline beschikbaar is om de extra glucose op te vangen, zie je je bloedglucose richting de ochtend stijgen.

Het belangrijke verschil met het feet-on-the-floor effect zit vooral in de timing.

Wat is het feet-on-the-floor effect?

Bij het feet-on-the-floor effect begint je glucose juist te stijgen zodra je wakker wordt of uit bed stapt. Dat heeft niets te maken met wat je wel of niet hebt gegeten. Zoals gezegd gebeurt het vaak al voordat je hebt ontbeten. Je lichaam maakt zich simpelweg klaar voor een nieuwe dag.

Ook rond het ontwaken spelen hormonen zoals cortisol en adrenaline een rol. Die kunnen ervoor zorgen dat je lever extra glucose afgeeft, zodat er voldoende energie beschikbaar is om op gang te komen. En die extra glucose kan bij diabetes type 1 dus zorgen voor die typische stijging die je op je sensor ziet.

Hoe sterk dit effect is, verschilt enorm per persoon. Sommige mensen zien hun glucose slechts een klein beetje stijgen, terwijl anderen zonder ontbijt al enkele mmol/L omhoog kunnen schieten.

Waarom stijgt mijn glucose nog sterker als ik ’s ochtends ga hardlopen?

In mijn geval zie ik in combinatie met hardlopen niet alleen een kleine stijging, maar soms een gigantische stijging. En dat klinkt in eerste instantie misschien tegenstrijdig, want sporten wordt meestal juist geassocieerd met een dalende bloedglucose.

Glucosegrafiek op een smartphone met een sterke stijging van de bloedsuiker tijdens het hardlopen in de ochtend.

Alleen is de reactie van je glucose op beweging een stuk ingewikkelder dan dat. Bij rustige tot matige inspanning daalt de glucose bij veel mensen met diabetes type 1. Bij intensievere inspanning kunnen hormonen zoals adrenaline er juist voor zorgen dat de lever extra glucose afgeeft. Ook het tijdstip waarop je sport en de hoeveelheid actieve insuline kunnen invloed hebben op wat er met je glucose gebeurt.

Bloedglucose tijdens het sporten: het effect van een hoge of lage waarde

LEES MEER OVER

In mijn geval kreeg mijn lichaam dus eigenlijk twee signalen tegelijk: wakker worden én sporten. Beide kunnen ervoor zorgen dat mijn lever extra glucose afgeeft om voldoende energie beschikbaar te maken. Daarbij had ik ook nog mijn activiteitsmodus ingeschakeld, waardoor mijn pomp minder insuline afgaf. Achteraf is het dus helemaal niet zo vreemd dat mijn glucose tijdens het hardlopen juist steeg in plaats van daalde.

Wat kun je doen bij een stijging in de ochtend?

Er bestaat helaas geen oplossing die voor iedereen werkt. Wel kan het helpen om eerst te ontdekken welk patroon jouw lichaam laat zien. Kijk bijvoorbeeld eens een paar ochtenden naar je sensorgrafiek voordat je uit bed stapt. Begint je glucose al tijdens je slaap te stijgen, of gebeurt dat pas zodra je wakker bent en opstaat? Alleen dat onderscheid kan al veel duidelijk maken.

Begint de stijging structureel al in de vroege ochtenduren, dan kan er sprake zijn van het dawn phenomenon. Blijft je glucose tijdens je slaap redelijk stabiel en schiet hij pas omhoog nadat je wakker bent geworden, dan lijkt dat meer op wat vaak het feet-on-the-floor effect wordt genoemd.

Als je regelmatig last hebt van een flinke stijging van je bloedglucose in de ochtend, kan het de moeite waard zijn om naar je insuline-instellingen en ochtendroutine te kijken. Bij een pomp kan bijvoorbeeld de hoeveelheid basale insuline op bepaalde momenten een rol spelen, maar welke aanpassing verstandig is, verschilt per persoon en per systeem.

En sport je, net als ik, regelmatig nuchter in de ochtend? Dan kan het interessant zijn om eens bewust naar het patroon te kijken. Wat gebeurt er als je rustig loopt ten opzichte van een intensievere training? Wat gebeurt er met en zonder activiteitsmodus? En begint de stijging eigenlijk al vóórdat je je hardloopschoenen aantrekt?

Voor mij was vooral dat laatste een eyeopener. Ik ging ervan uit dat nuchter hardlopen mijn glucose eerder zou laten dalen. Inmiddels weet ik dat mijn lichaam daar ’s ochtends heel anders over kan denken. En alleen al begrijpen waar zo’n ogenschijnlijk onverklaarbare stijging vandaan kan komen, maakt een wereld van verschil.


Gerelateerde artikelen

Related articles


Comments

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Lauriëtte avatar

Hi, Ik ben Lauriëtte

Hi, I’m Lauriëtte

Lees meer →

Read more →

Acceptatie Alcohol Autorijden Bevalling Boeken Borstvoeding Buitenland Complicaties Cyclus Dexcom Diabeter Diabetesaccessoires Diabetes hulpmiddelen Diagnose Emoties FreeStyle Libre Glucosesensor Hardlopen HbA1c Honeymoonfase Hyper Hypo Infusiesets Insuline Insulinegevoeligheid Insulinepen Insulinepomp Intermittent fasting Jaarcontrole Keto Kinderwens Koolhydraatarm Koolhydraten Koolhydraten tellen Krachttraining Medtronic Insulinepomp Omnipod Ouderschap Recepten Reizen Rijbewijs Symptomen Tijd in streefbereik Tussendoortjes Vakantie Vegetarisch Zicht Ziekenhuis Zwemmen